Kiểm tra link lừa đảo trong email: quy tắc 60 giây để tránh phishing

Email vẫn là kênh lừa đảo hiệu quả vì nó đi thẳng vào môi trường công việc và thói quen xử lý nhanh của người dùng. Bạn có thể nhận thư giả Google, Microsoft, hóa đơn (invoice), hoặc thông báo tài liệu cần ký gấp. Nội dung thường rất chuyên nghiệp, có logo, chữ ký, thậm chí mô phỏng giọng văn doanh nghiệp. Chỉ một cú bấm vào nút trong email, bạn có thể bị dẫn tới trang đăng nhập giả.

Điểm khó của email phishing là người gửi có thể giả tên hiển thị rất giống người quen. Ví dụ phần display name là “Google Security” hoặc “Phòng Kế Toán”, nhưng địa chỉ thực lại khác hoàn toàn. Nếu chỉ nhìn tên người gửi mà không mở rộng địa chỉ email, khả năng bị lừa tăng cao. Đây là lý do mọi hướng dẫn an toàn đều nhấn mạnh bước kiểm tra người gửi thật.

Nhiều người gặp email lạ và hỏi ngay “is this link safe”. Câu hỏi đó rất thực tế, nhưng bạn cần quy trình cụ thể để trả lời. Trước tiên hãy kiểm tra kỹ địa chỉ người gửi và đường dẫn thật nằm dưới nút bấm. Sau đó mới dùng công cụ hỗ trợ như url safety checker hoặc phishing link checker để có thêm tín hiệu kỹ thuật trước khi mở link.

Trong bối cảnh làm việc từ xa, thói quen kiểm tra link lừa đảo trong email càng quan trọng. Bạn có thể đang mở mail trên điện thoại, giữa cuộc họp, hoặc khi cần phản hồi nhanh. Chính sự gấp gáp làm tăng rủi ro. Quy tắc 60 giây trước khi bấm là cách đơn giản để kéo bạn ra khỏi trạng thái phản xạ và quay lại quyết định có kiểm soát.

Bài viết này đưa ra checklist thực hành cho người không chuyên: nhận diện email giả, kiểm tra link ẩn, đánh giá nguy cơ và xử lý sau sự cố. Bạn cũng sẽ biết cách dùng SafeURL như lớp kiểm tra bổ sung khi gặp URL nghi ngờ. Mục tiêu cuối cùng là biến sự cẩn trọng thành thói quen hàng ngày, không chỉ áp dụng khi có cảnh báo lớn.

• Luôn mở rộng địa chỉ email người gửi trước khi tin nội dung.
• Không bấm nút “Verify/Review/Pay now” ngay lập tức.
• Rà URL thật phía sau nút bấm trong email.
• Nếu email tạo áp lực gấp, coi đó là tín hiệu đỏ.
• Dùng quy tắc 60 giây trước mọi link lạ trong hộp thư.

Kịch bản phổ biến là email giả mạo Google hoặc Microsoft báo tài khoản bị đăng nhập lạ và yêu cầu xác thực ngay. Nút bấm thường ghi “Secure account” hoặc “Review activity”, nhìn rất đáng tin. Nhưng khi rê chuột (hoặc xem trước URL), bạn sẽ thấy domain không thuộc hệ thống chính thức. Đây là dấu hiệu quan trọng để dừng thao tác.

Email giả invoice là bẫy thường nhắm vào bộ phận kế toán hoặc người xử lý thanh toán. Nội dung nói có hóa đơn quá hạn, cần thanh toán gấp để tránh phạt. Nút bấm hoặc file đính kèm dẫn tới trang đăng nhập giả, hoặc tải tệp nguy hiểm. Nếu bạn không có ngữ cảnh giao dịch tương ứng mà vẫn nhận “hóa đơn khẩn”, đó là tín hiệu cần nghi ngờ ngay.

Display name giả cũng rất nguy hiểm. Kẻ gian đặt tên hiển thị giống sếp, đối tác, hoặc bộ phận nội bộ để tạo niềm tin ban đầu. Khi bạn mở rộng địa chỉ thật mới thấy domain lạ. Quy tắc thực tế: mọi yêu cầu nhạy cảm (chuyển tiền, đổi mật khẩu, đăng nhập lại) phải được xác nhận qua kênh thứ hai như chat nội bộ hoặc cuộc gọi đã biết danh tính.

Liên kết ẩn dưới nút bấm là kỹ thuật khiến nhiều người bị qua mặt. Văn bản nút có thể ghi “Truy cập cổng nội bộ”, nhưng URL thật là domain hoàn toàn khác. Trên điện thoại, việc xem URL khó hơn nên càng cần thận trọng. Nếu không xem được rõ link đích, đừng bấm. Bạn có thể chuyển thao tác sang máy tính hoặc sao chép URL để kiểm tra trước.

Dấu hiệu cuối là ngữ điệu bất thường: sai chính tả, xưng hô lạ, yêu cầu vượt quy trình, hoặc đề nghị giữ bí mật. Không phải email lừa đảo nào cũng viết dở, nhưng sự bất thường trong ngữ cảnh là tín hiệu mạnh. Nếu thư khiến bạn thấy “có gì đó không ổn”, hãy tin cảm giác đó và chuyển sang bước xác minh thay vì cố xử lý nhanh.

• Người gửi hiển thị quen nhưng địa chỉ email thật lạ.
• Nút bấm đẹp nhưng URL đích không thuộc domain chính thức.
• Email invoice khẩn khi bạn không có giao dịch tương ứng.
• Yêu cầu đăng nhập lại, đổi mật khẩu, xác minh OTP gấp.
• Ngôn ngữ hối thúc, dọa hậu quả nếu không xử lý ngay.

Quy tắc 60 giây trước khi bấm gồm 4 bước: nhìn người gửi thật, nhìn URL thật, nhìn ngữ cảnh thật, và nhìn rủi ro thật. Nếu một trong bốn yếu tố không rõ ràng, dừng lại. Quy trình này đặc biệt hiệu quả khi bạn đang bận vì nó tạo “khoảng đệm” để não chuyển từ phản xạ sang đánh giá có ý thức.

Khi cần đánh giá kỹ hơn, sao chép link và dán vào SafeURL để kiểm tra nhanh. Công cụ giúp bạn nhận diện domain đáng ngờ, dấu hiệu giả mạo thương hiệu và các mẫu cấu trúc URL bất thường. Nếu link liên quan đăng nhập hoặc thanh toán, hãy chạy thêm quét sâu để có thêm dữ liệu về chuyển hướng và tín hiệu nội dung.

Trong môi trường công ty, nên chuẩn hóa quy trình xử lý email nghi ngờ: không tự ý bấm link, không mở file đính kèm lạ, báo bộ phận IT/Security bằng mẫu cố định. Việc này giúp giảm sai sót cá nhân và tạo phản ứng nhanh theo hệ thống. Dù bạn làm ở bộ phận nào, một hành động đúng của bạn có thể ngăn sự cố lan rộng.

Nếu đã lỡ bấm link email nhưng chưa nhập dữ liệu, đóng tab, quét bảo mật cơ bản và đổi mật khẩu tài khoản email nếu cần. Nếu đã nhập mật khẩu vào trang nghi ngờ, đổi mật khẩu ngay trên cổng chính thức, đăng xuất khỏi phiên lạ và bật xác thực đa yếu tố. Với tài khoản công việc, cần báo ngay quản trị viên để kiểm tra phạm vi ảnh hưởng.

Thói quen bền vững nhất là “xác minh trước, thao tác sau”. Bạn không cần trở thành chuyên gia an ninh mạng để tự bảo vệ mình. Chỉ cần thực hiện đều quy tắc 60 giây, kết hợp công cụ kiểm tra link lừa đảo khi cần, và ưu tiên kênh chính thức do bạn chủ động mở. Đây là cách thực tế để giảm rủi ro phishing trong công việc hằng ngày.

• 60 giây kiểm tra: người gửi thật, URL thật, ngữ cảnh thật, rủi ro thật.
• Không bấm link ẩn dưới nút khi chưa thấy rõ đích đến.
• Dùng SafeURL như phishing link checker trước khi mở link lạ.
• Báo IT/Security ngay khi phát hiện email nghi ngờ.
• Nếu lỡ nhập mật khẩu, đổi ngay và bật xác thực đa lớp.